یه قلمی هست به نام FreeFont که مال پروژهٔ گنو (GNU) است. این قلم خیلی کامله، یعنی شکل نویسههای خیلیخیلی از زبونها رو در خودش داره. یعنی اگه این قلم رو داشته باشید، خیلی بعیده که نوشتهای رو به شکل مربعمربع ببینید. حتی اگر اون نوشته چینی و ژاپنی و کرهای و مغولی و بنگالی باشه.
حالا مشکل این قلم اینه که نویسههای فارسی (و عربی) بسیار زشتی داره! نمیدونم نویسههای فارسیِ این قلم رو کی طراحی کرده بود، ولی هر کی که بود انگار میخواست از همهٔ کسانی که به این خط مینویسند انتقام بگیره! شاید هم نویسههای فارسی رو از قلمهای آزاد گوناگونی که اون زمان در دسترس بود کپی کرده بودند و نتیجه اون شده بود.
از نوروز امسال، من سعی کردم کمی نویسههای فارسی این قلم رو بهبود بدم. با مسئول قلم در پروژهٔ گنو تماس گرفتم و با نرمافزار فونتفورج اشکالهای خیلی تابلوی قلم رو رفع کردیم. الان وضع کمی بهتر شده و فکر میکنم بشه بهش گفت یک قلم (زشت) فارسی! نمونههای قلم رو میگذارم اینجا تا کمی از تفاوتها رو ببینید:
راستی، نوشتهای که در تصویر بالا میبینید مادهٔ یکم از اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر است. انگار رسم است که طراحان قلم برای نمایش قلم تازهٔ خود این جمله را مینویسند.
پس از نصب اپنآفیس، یک کار بسیار مهم (و البته بسیار ساده) را نباید فراموش کنید: تنظیم اپنآفیس برای کار با زبان فارسی. برای این کار از منوی Tools گزینهٔ Options را برگزینید. به شکل زیر خوب نگاه کنید و اپنآفیس خود را مطابق آن تنطیم کنید (روی شکل کلیک کنید تا بزرگ شود).
با این کار ساده اپنآفیس شما برای نوشتن به زبان فارسی آماده میشود. میتوانید با اپنآفیس نوشتهها و مقالههای فارسی خود را به بهترین شکل بسازید!
نصب قالب پیشفرض فارسی برای نرمافزار واژهپرداز اپنآفیس
یادتان میآید هر بار که مایکروسافت ورد را میگشودید تا با آن چیزی به فارسی بنویسید، باید خودتان اول همهٔ فونتها را تنظیم میکردید تا مطابق سلیقهٔ شما شوند؟ (مثلاً به جای فونت نهچندانزیبای Times New Roman فونت نازنین (Nazanin) یا نازلی (Nazli) را برمیگزیدید؟) یا مجبور بودید برای این که نوشتهتان درست چاپ شود اندازهٔ استاندار کاغذ را که روی Letter تنظیم بود روی کاغذ A4 بگذارید؟ من مدتها پیش اپنآفیس خودم را جوری تنظیم کردم که همهٔ این تنظیمات کوچک و ظریف را خودش انجام دهد. فایل نهایی را هم با راهنمای کافی در این وبلاگ گذاشتم. اگر شما هم همین را میخواهید، این نوشتهام را بخوانید.
استاردیکت یک واژهنامه (دیکشنری) آزاد و رایگان در اوبونتو است. استاردیکت میتواند بانک واژههای گوناگونی را از بگیرد و آنها را نشان دهد. در سایت این برنامه بانک واژههای گوناگونی مانند لانگمن، بریتانیکا، وبستر و یک واژهنامهٔ انگیسی-به-فارسی هست. استاردیکت میتواند معنای واژهها را تنها با برگزیدن آن واژه در هر برنامهای در یک پنجرهٔ شناور کوچک نشان دهد. در مقام مقایسه، میتوان گفت که استاردیکت بسیار شبیه نرمافزار بابیلون است ـــ و حتی بهتر از آن، زیرا آزاد و رایگان هم هست.
ویژگی بسیار خوب دیگر استاردیکت این است که میتواند واژهها را تلفظ کند. برای این کار لازم است پروندههای لازم را از سایت برنامه بگیرید و به استاردیکت بشناسانید. یک نما از این برنامه را ببینید:
راهنمای نصب استاردیکت
فکر نمیکنم نصب استاردیکت در اوبونتو با دیدن این تصویر به توضیح بیشتری نیاز داشته باشد. فقط یادتان باشد که وقتی استاردیکت را نصب کنید، تا وقتی بانکهای واژه را به آن نیفزودهاید، نمیتوانید با آن کار کنید. بانکهای واژه را باید جداگانه از سایت برنامه باربگیرید.
افزودن بانکهای واژه
به این صفحه بروید که در آن فهرستی از بانکهای واژهٔ بسیار متنوعی هست. باید پروندههای tarball (با پسوند tar.bz2) را باربگیرید. من پیشنهاد میکنم واژهنامههای لانگمن (Longman) و دانشنامهٔ فشردهٔ بریتانیکا (The Britannica Concise Encyclopedia) را بگیرید. اولی یک واژهنامهٔ انگلیسی-به-انگلیسی بسیار خوب و دومی یک دانشنامهٔ بسیار معتبر است. واژهنامهٔ انگلیسی-به-فارسی هم در این صفحه هست (quick_eng-persian).
پروندههایی که بارمیگیرید، فشردهشده هستند. باید آنها را از حالت فشرده دربیاورید (روی آن کلیک راست کنید و Extract Here را برگزینید). سپس باید آنها را در این مسیر کپی کنید تا استاردیکت بشناسدشان:
/home/your_username/.stardict/dic
در نشانی بالا your_username نام کاربری شماست. مثلاً برای من که نام کاربریام amp است، میشود چیزی همانند این (به نشانیای که در نوار بالای پنجره نوشته شده دقت کنید):
برای رفتن به پوشهٔ stardict. باید از منوی Place روی Home Folder کلیک کنید. این پوشه مخفی (Hidden) است. دکمههای Ctrl+H را بزنید تا پوشههای مخفی نمایان شوند. آن وقت میتوانید این پوشه را بیابید. دقت کنید که نام این پوشه با نقطه آغاز میشود.
افزودن تلفظ واژهها
تلفظ واژهها در یک پروندهٔ فشردهٔ بسیار پرحجم ذخیره شده است. این پرونده در واقع مجموعهای ازپروندههای بیشماری در قالب wav است. این پرونده را از اینجا بگیرید. آن را از حالت فشرده خارج کنید و پوشهٔ حاصل را در مسیر /usr/share/ کپی کنید. این نیاز به دسترسی مدیریتی دارد. برای این کار ترمینال را باز کنید و در آن بنویسید
sudo nautilus
با این کار گذرواژه (password) شما را میپرسد و سپس پنجرهٔ پروندهها را در حالت مدیریتی باز میکند. در این پنجره میتوانید به راحتی پوشه را در مسیری که گفتم کپی کنید.
روش کار با برنامه
این را دیگر به عهدهٔ خودتان میگذارم. کمی که با برنامه ور بروید، از همهجایش سردرخواهیدآورد! با این حال اگر پرسشی داشتید، راحت باشید، بپرسید!
با روشی که در این نوشته شرح خواهم داد، نوشتن متنهای فارسی با نرمافزار اُپنآفیس بسیار آسان خواهد شد. دیگر مجبور نخواهید بود برای ساختن نوشتههای فارسی، هر بار جهت نوشتن، فونت مناسب، اندازهٔ کاغذ و… را تنظیم کنید.
آشنایی با قالببندی
همهٔ کسانی که نرمافزارهای واژهپرداز (مانند اپنآفیس یا وُرد مایکروسافت) را به کار میبرند، با قالببندی نوشتهها آشنا هستند. قالببندی (Formatting) به معنی تغییردادن اندازه (سایز) متن یا عوضکردن نوع قلم (فونت) و کارهایی شبیه آن است. برای تولید نوشتههایی که زیباتر باشند و ساختار منطقی روشنتری داشته باشند، قالببندی ضروری است.
قالببندی نوشتههای فارسی
نرمافزارهای واژهپردازی که میتوان با آنها متنهایی به زبان فارسی نوشت، امکاناتی را برای قالببندی متنهای فارسی در اختیار میگذارند (مانند تغییر نوع قلم، نوشتن از راست به چپ، ترازبندی سطرها و غیره). با امکانات این نرمافزارها میتوان نوشتههایی را به بهترین شکل به زبان فارسی تهیه کرد. ولی تنظیمات پیشفرض این برنامهها برای نوشتن متنهای فارسی چندان مناسب نیست. تنظیمکردن این برنامهها به طوری که خروجیهای فارسی خوبی تولید کنند، نیاز به کمی مهارت دارد. در اینجا یک روش نسبتاً ساده برای قالببندی متنهای فارسی ارائه میکنیم. در این روش یک قالب (Template) را که برای نوشتن متنهای فارسی طراحی شده است، به عنوان قالب پیشفرض نرمافزار اپنآفیس تنظیم میکنیم. پس از این کار، هر بار که این نرمافزار را اجرا کنیم و در آن بنویسیم، نوشتهها با قلم و اندازهٔ مناسب دیده میشوند و سایر تنظیمات صفحه نیز برای متنهای فارسی مناسب خواهند بود.
ویژگیهای قالب فارسی طراحیشده
قالب فارسیای که طراحی شده است، حاصل تغییراتی در قالب پیشفرض نرمافزار کاتب اپنآفیس است. این تغییرات همگی برای بهترشدن ظاهر نوشتههای فارسی و آسانتر شدن کار با آن توسط کاربران فارسیزبان بوده است. فهرست این تغییرات به شرح زیر است.
- جهت نوشتن. نوشتهها به طور پیشفرض از راست به چپ تراز میشوند (Right-to-Left) و سطرها کل عرض صفحه را پر میکنند (Justify).
- قلم فارسی. به طور پیشفرض نوشتهها با قلم «نازلی» (Nazli) نوشته میشوند. (قلم نازلی از مجموعهٔ قلمهای استاندارد شرکت فارسیوب شریف است و ظاهر آن با قلم «نازنین» یکسان است.)
- اندازهٔ کاغذ. اندازهٔ کاغذی که به طور پیشفرض برای چاپ استفاده میشود A4 است.
- سبک (style) نوشتن. سبکهای استاندارد متن برای زبان فارسی تنظیم شدهاند. سبکهای عنوان (Title)، زیرعنوان (Subtitle)، زیربخش ۱ (Heading 1) تا زیربخش ۴ با اندازهٔ مناسب و قلم نازلی تنظیم شدهاند. در همهٔ نوشتهها به طور پیشفرض عبارت «به نام خدا» در بالای صفحه نوشته شده است و یک سطر خالی با سبک عنوان پس از آن قرار دارد.
- شمارهٔ صفحه. صفحهها به طور پیشفرض شمارهگذاری میشوند. شمارههای صفحه فارسی نمایش مییابند و با قلم «بَدر» (B Badr) (محصول شرکت برنارایانه) نوشته میشوند.
چگونه این قالب را قالب پیشفرض اُپنآفیس کنیم؟
اگر این قالب را قالب پیشفرض اپنآفیس کنیم، دیگر لازم نیست که هر بار که اپنآفیس را اجرا میکنیم، نوع قلم و اندازهٔ متن و جهت نمایش متن را تنظیم کنیم. همهٔ این موارد به طور خودکار در همهٔ نوشتههای اپنآفیس تنظیم میشوند.
برای این کار نخست باید قلم نازلی و قلم بدر را به سیستم خود اضافه کنید. سپس مراحل زیر را به ترتیب اجرا کنید.
۱. فایل MasoudPersianTemplate.ott را دریافت کنید. (به پسوند فایل دقت کنید: odt پسوند نوشتههای اپنآفیس است، ولی پسوند قالبهای اپنآفیس ott است.)
۲. این فایل را با اپنآفیس باز کنید. با یک صفحهٔ خالی که در سطر آغازی آن «به نام خدا» نوشته شده است روبهرو میشوید.
۳. از منوی File، گزینهٔ Templates و از آنجا گزینهٔ Save را انتخاب کنید.
۴. در پنجرهای که باز میشود، نامی برای این قالب بنویسید و دکمهٔ OK را کلیک کنید. با این کار این قالب در اپنآفیس ثبت میشود.
۵. حالا از منوی File، زیرمنوی Templates و از آنجا گزینهٔ Organize را انتخاب کنید.
۶. در پنجرهای که باز میشود، در کادر سمت چپ، روی عبارت My Templates دوبار کلیک کنید. سپس روی نام قالبی که در مرحلههای قبل ذخیرهاش کردهاید کلیک راست کنید و در منویی که پدیدار میشود، روی گزینهٔ Set As Default Template کلیک کنید.
۷. حالا این قالب به عنوان قالب پیشفرض اپنآفیس تنظیم شدهاست. هر بار که اپنآفیس را باز میکنید، با یک صفحهٔ آماده بر اساس این قالب روبهرو میشوید. از اپنآفیس خارج شوید و یک بار دیگر آن را اجرا کنید. اگر با صفحهٔ زیر روبهرو شدید، یعنی همهچیز به خوبی انجام شده است.
